onze kalender, sinds 1582 Gregoriaanse kalender
Wat is de gregoriaanse kalender?
De kalender die we nu gebruiken. Paus Gregorius XIII stelde hem in met de bul Inter gravissimas van 24 februari 1582. Op donderdag 4 oktober 1582 volgde vrijdag 15 oktober: tien dagen werden overgeslagen.
Het doel was de lente-equinox terug te zetten op 21 maart, waar hij lag ten tijde van het concilie van Nicea in 325. Die datum is nodig om Pasen te berekenen. In de oude juliaanse kalender was het jaar iets te lang. In 1582 viel de equinox daardoor tien dagen te vroeg.
De schrikkeljaarregel
Een jaartal dat deelbaar is door 4 is een schrikkeljaar. Een eeuwjaar alleen als het ook deelbaar is door 400. Zo waren 1600 en 2000 schrikkeljaren, en 1700, 1800 en 1900 niet. 2100 wordt ook geen schrikkeljaar.
Een jaar duurt daarmee gemiddeld 365,2425 dagen. Een zonnejaar is 365 dagen, 5 uur, 48 minuten en 46 seconden. Het verschil is zo klein dat de kalender pas na meer dan 3.000 jaar een dag afwijkt. Welke jaren een schrikkeljaar zijn staat bij schrikkeljaar.
De overstap in Nederland
De Nederlanden gingen niet in één keer over. Het zuiden en het westen deden het in 1582 en 1583, de andere gewesten pas in 1700 en 1701. Ruim honderd jaar lang liep de datum in Holland dus tien dagen voor op die in Utrecht, en vanaf maart 1700 elf.
| Gewest | Laatste dag oude stijl | Daarna |
|---|---|---|
| Brabant, Zeeland en de Staten-Generaal | 14 december 1582 | 25 december 1582 |
| Holland | 1 januari 1583 | 12 januari 1583 |
| Gelderland | 30 juni 1700 | 12 juli 1700 |
| Utrecht en Overijssel | 30 november 1700 | 12 december 1700 |
| Friesland en Groningen | 31 december 1700 | 12 januari 1701 |
| Drenthe | 30 april 1701 | 12 mei 1701 |
Oude stijl is de juliaanse datum, nieuwe stijl de gregoriaanse. De stad Groningen was toen in Spaanse handen en ging al in 1583 over. Toen de Staten de stad in 1594 innamen, ging die terug naar de oude stijl.
Vandaag
Vandaag is het zaterdag 26 september 2026. In de oude juliaanse kalender is dat 13 september 2026: het verschil is inmiddels 13 dagen. Hoe dat verschil is opgelopen staat bij de juliaanse kalender.
Verder kijken
De informatie op Datum.nl is met zorg samengesteld en dient uitsluitend ter algemene informatie. Aan de gegevens kunnen geen rechten worden ontleend en Datum.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onvolledigheden of onjuistheden. Zie de disclaimer voor de volledige voorwaarden.
De feiten over beide kalenders en de datums per gewest komen uit R. Fruin, Handboek der chronologie, voornamelijk van Nederland (1934), blz. 7 tot 11, dat in het publiek domein ligt, en uit de artikelen Gregoriaanse kalender, Juliaanse kalender en Juliaanse dag op Wikipedia, geraadpleegd op 26 september 2026 en beschikbaar onder CC BY-SA 4.0. De datum van de bul komt uit de tekst van Inter gravissimas zelf. Overgenomen zijn alleen de feiten. Alle omrekeningen tussen de twee kalenders doet Datum.nl zelf.